महाराष्ट्र राज्यातील विटभट्टीकरिता नियम व मार्गदर्शक तत्त्वे

महाराष्ट्र राज्यातील पारंपरिक विटभट्ट्या (स्थान निश्चिती व उद्योग उभारणी) नियम, २०१६, दिनांक २६ ऑगस्ट २०१६

महाराष्ट्र राज्यातील पारंपरिक विटभट्ट्या (स्थान निश्चिती व उद्योग उभारणी) नियम, २०१६, दिनांक २६ ऑगस्ट २०१६ अन्वेये महाराष्ट्र राज्यातील पारंपरिक विटभट्ट्या करिता नियम व आदेश या अधिसूचनेनुसार निर्गमित करण्यात आले आहे. या अधिसूचना मध्ये विटभट्टी धारकांना म प्र नि मंडळाचे संमतीपत्र घेण्याबाबत तसेच वीटभट्ट्यामध्ये वापरण्यात येणाऱ्या इंधनाबाबत व स्थान निश्चिती बाबत नियम व आदेश देण्यात आलेले आहे.

१) जे वीटभट्टीधारक ९x ४x ६ इंच आकाराच्या एकावेळी २५००० नगापेक्षा जास्त विटांची निर्मिती करीत असतील तसेच ९ x ४x ३ इंच आकाराच्या एकावेळी ५०००० नगापेक्षा जास्त विटांची निर्मिती करीत असतील अशा वीटभट्टीधारकानी मप्रनि मंडळाचे संमतीपत्र घेणे बंधनकारक राहील.

२) सर्व पारंपरिक वीटभट्टीचे ठिकाण १००० लोकसंख्या असलेल्या वस्तीपासून कमीत कमी २०० मीटर तसेच राष्ट्रीय महामार्ग व राज्य महामार्गपासून कमीत कमी २०० मीटर पुढे असावे.

३) कोळश्या ऐवजी कृषी क्षेत्रातील टाकाऊ वस्तू वापरण्यात यावा, तसेच स्फोटक पदार्थ, ज्वलनशील रसायन, पेट्कोक, उद्योगामधूम निर्माण झालेली रसायने, घातक कचरा, प्लास्टिक, रबर, चामडे यांचा इंधन म्हणून वापर करण्यात येऊ नये

पर्यावरण वने व हवामान बदल मंत्रालय भारत सरकार यांची विटभट्टी बाबत अधिसूचना दिनांक २२ फेब्रुवारी २०२२

तसेच, पर्यावरण (संरक्षण) कायदा, १९८६ अंतर्भूत पर्यावरण, वने आणि हवामान बदल मंत्रालय, भारत सरकार यांनी पारित केलेल्या अधिसूचना दिनांक २२ फेब्रुवारी २०२२ प्रमाणे केंद्र सरकार द्वारे विटभट्टी करिता नियम देण्यात आलेले आहे.

चिमणी मधील उत्सर्जन क्षुसम कण मर्यादा : २५० mg/Nm3

चिमणीची उंचीची मर्यादा :

१) चिमणीची किमान उंची (उभ्या शाफ्ट वीट भट्ट्या) (Vertical Shaft Brick Kilns) करिता

- भट्टीची क्षमता दररोज ३०००० विटा पेक्षा कमी असलेल्यासाठी - ऐकून उंची १४ मीटर असावे,

- भट्टीची क्षमता दररोज ३०००० विटा पेक्षा जास्त असलेल्यासाठी - ऐकून उंची १६ मीटर असावे,

२) चिमणीची किमान उंची (उभ्या शाफ्ट वीट भट्ट्या व्यतिरिक्त ) (Other than Vertical Shaft Brick Kilns) करिता

- भट्टीची क्षमता दररोज ३०००० विटा पेक्षा कमी असलेल्यासाठी - ऐकून उंची २४ मीटर असावे,

- भट्टीची क्षमता दररोज ३०००० विटा पेक्षा जास्त असलेल्यासाठी - ऐकून उंची २७ मीटर असावे,

३) सर्व नवीन वीटभट्ट्यांना फक्त झिग-झॅग तंत्रज्ञान किंवा उभ्या शाफ्टसह परवानगी दिली जाईल किंवा वीट निर्मितीमध्ये इंधन म्हणून पाइप्ड नॅचरल गॅसचा वापर करावा आणि या अधिसूचनेमध्ये नमूद केल्यानुसार या मानकांचे पालन करावे.

४) विद्यमान वीटभट्ट्या जे झिग-झॅग तंत्रज्ञान किंवा उभ्या शाफ्टचे अनुसरण करत नाहीत किंवा विटा बनवताना पाईप्ड नॅचरल गॅसचा इंधन म्हणून वापर करतात ते झिग-झॅग तंत्रज्ञानात किंवा उभ्या शाफ्टमध्ये रूपांतरित केले जातील किंवा विटांच्या निर्मितीमध्ये पाइप्ड नॅचरल गॅसचा इंधन म्हणून वापर करा. (अ) केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने परिभाषित केल्यानुसार प्रदूषित शहरांच्या (Non Attainment) दहा किलोमीटर परिघात असलेल्या भट्टींच्या बाबतीत एक वर्ष (ब) इतर क्षेत्रांसाठी दोन वर्षे. पुढे, ज्या प्रकरणांमध्ये केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ/राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळे/प्रदूषण नियंत्रण समित्यांनी रूपांतरणासाठी स्वतंत्रपणे कालमर्यादा निश्चित केली आहे, अशा प्रकरणांमध्ये असे आदेश लागू होतील.

५) सर्व वीटभट्ट्यांनी केवळ मान्यताप्राप्त इंधन जसे की पाइप्ड नॅचरल गॅस, कोळसा, आगीचे लाकूड आणि/किंवा शेतीचे अवशेष वापरावेत. वीटभट्ट्यांमध्ये पेट कोक, टायर, प्लास्टिक, घातक कचरा यांचा वापर करण्यास परवानगी दिली जाणार नाही.

६) वीटभट्ट्यांनी उत्सर्जनाच्या देखरेखीसाठी केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने घालून दिलेल्या निकषांनुसार कायमस्वरूपी सुविधा (छिद्र आणि प्लॅटफॉर्म) बांधणे आवश्यक आहे.

७) वस्ती आणि फळबागांपासून किमान ०.८ किलोमीटर अंतरावर वीटभट्ट्या स्थापन कराव्यात. राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळे/प्रदूषण नियंत्रण समित्या वस्ती, लोकसंख्येची घनता, जलस्रोत, संवेदनशील रिसेप्टर्स इत्यादींचा विचार करून साइटिंगचे निकष कठोर बनवू शकतात.

८) विटभट्टी अस्तित्वात असलेल्या वीटभट्टीपासून कमीत कमी एक किलोमीटर अंतरावर स्थापित केली जावी, जेणेकरून एखाद्या भागात भट्ट्या गुंफल्या जाऊ नयेत.

९) वीटभट्ट्यांनी संबंधित राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळे/प्रदूषण नियंत्रण समित्यांनी विहित केलेल्या प्रक्रिया उत्सर्जन/भौतिक धूळ उत्सर्जन नियंत्रण मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करावे.

१०) वीटभट्ट्यांमध्ये निर्माण होणारी राख संपूर्णपणे घरातील वीट निर्मितीमध्ये वापरण्यात यावी.

११) वीटभट्टीमध्ये वीट तयार करण्यासाठी वापरण्यात येणारी माती काढण्यासाठी संबंधित राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाच्या खाण विभागासह संबंधित प्राधिकरणांकडून सर्व आवश्यक ती मंजुरी घेण्यात यावी.

१२) वीटभट्टी मालकांनी खात्री करावी की कच्चा माल किंवा विटांच्या वाहतुकीसाठी वापरलेला रस्ता पक्का रस्ता असावा.

१३) कच्चा माल/विटांच्या वाहतुकीदरम्यान वाहने झाकली असावी.